Gürcü bədənində rus başı formalaşdırmaq xülyası – Rus şovinizmi və gürcülər...

 I Aleksandr gürcü şahzadələri haqqında dedi ki, “Onlar yavaş-yavaş öz torpaqlarının adət-ənənələrini unudacaqlar və gürcülərdən ruslara çevrilərək zaman keçdikcə digər gürcü knyazlarından və knyazlarından daha faydalı ola bilərlər ”.

Son iki əsrdə Rusiya imperiyası, Sovet İttifaqı və bu sistemin siyasi və ideoloji varisi olan Rusiya Federasiyası Gürcüstan xalqına qarşı ardıcıl və planlı şəkildə assimilyasiya, zorakılıq və məhv siyasəti yeritmişdir. Bu siyasətin əsasında rus şovinizmi dayanır: tək bir millətin — rus xalqının — siyasi, dini, mədəni və coğrafi hakimiyyətini bütün Qafqaza yaymaq ideyası. Gürcüstan bu şovinist planın ilk və davamlı hədəflərindən biri olmuşdur. Rus imperiyası üçün Qafqaz yalnız strateji deyil, həm də mədəni və etnik baxımdan “təhlükəli” sayılırdı. Bu səbəbdən burada aparılan siyasət sırf geosiyasi deyil, eyni zamanda “etnosiyasi” xarakter daşıyırdı.

Kartli-Kaxetiya və İmereti Krallıqlarının Ləğvi

Rusiya Gürcüstanla 1783-cü ildə imzaladığı Giorgiyevsk müqaviləsi ilə Gürcü krallıqlarına qoruma vəd etmişdi. Lakin bu razılaşma Rusiyanın Cənubi Qafqazda geosiyasi mövqeyini gücləndirmək üçün sadəcə diplomatik alət idi. 1801-ci ildə Kartli-Kaxetiya Krallığı imperiyaya birləşdirildi. Bu, beynəlxalq hüquq normalarının pozulması ilə yanaşı, bir xalqın suveren iradəsinin zorla əzilməsi idi. Ardınca 1810-cu ildə İmereti Krallığı da eyni aqibətlə üzləşdi. Rusiyanın “xristian ortodoks qardaşlığı” adı altında etdiyi bu işğallar, əslində pravoslavlığı öz şovinist imperializminin örtüyü kimi istifadə etdiyini göstərdi. Xüsusi diqqətə layiq hadisələrdən biri Kartli-Kaxetiya krallığının son kraliçası Mariam Tsitsişvilinin rus generalı İvan Lazarevə qarşı ölümcül müqaviməti idi. 1803-cü ildə Rusiya tərəfindən Mariyan və övladlarının Sankt-Peterburqa sürgün edilməsi əmr olunduqda, kraliça Tbilisidə generalın zorakı tələblərinə qarşı fiziki müqavimət göstərərək onu yaraladı. Bu addım, təkcə siyasi deyil, həm də mənəvi bir dirəniş simvolu oldu.

 Həbsxanasının ikinci ilində o,  imperatora müraciət edərək, digər gürcü knyazları ilə bərabər övladlarına kral lütfü göstərməyi xahiş etdi. I Aleksandr onun xahişinə müsbət yanaşaraq dedi ki, “onun oğullarını düzgün tərbiyə etmək üçün Peterburqda hansısa kadet korpusuna və ya Moskvada universitetə ​​yerləşdirmək olardı... Onlar yavaş-yavaş öz torpaqlarının adət-ənənələrini unudacaqlar və gürcülərdən ruslara çevrilərək zaman keçdikcə digər gürcü knyazlarından və knyazlarından daha faydalı ola bilərlər ”.

Gürcü Pravoslav Kilsəsinə Qarşı Assimilyasiya

1811-ci ildə Gürcü Pravoslav Kilsəsinin avtokefaliyası ləğv edildi. Bu qərar Rusiya Pravoslav Kilsəsinin üstünlüyünü təsdiqləməklə yanaşı, Gürcü xalqının min illik dini və mədəni müstəqilliyini məhv etməyə yönəlmişdi. Kilsələrdə rus dilində liturgiya tətbiq edildi, yerli keşişlər rus ruhaniləri ilə əvəz olundu. İkonalar dəyişdirildi, freskalar ağardıldı, dini mətbuat bağlandı. Rusiyanın bu addımları təkcə dini sahədə deyil, ümumən milli kimliyin silinməsi məqsədi daşıyırdı. Kilsə ruslaşdırma laboratoriyasına çevrilmişdi. Gürcü xalqının ənənəvi dini dünyagörüşü təhrif edildi və milli yaddaşın əsas dayağı sarsıdıldı.

Xalq Üsyanları və Qanlı Cavablar

XIX əsrdə gürcülər imperiyaya qarşı bir sıra silahlı və intellektual üsyanlara baş qaldırdılar. 1804 Mtiuleti, 1812 Kaxeti, 1819 kilsə üsyanı, 1829 Quriya üsyanı, 1832 zadəgan sui-qəsd planı, 1834-1859 Svaneti, Samurzakano, Abxaziya, Sameqrelo bölgələrində üsyanlar oldu. Hər bir hərəkat Rusiya tərəfindən ağır şəkildə cəzalandırıldı. Bu üsyanlar sübut etdi ki, Gürcü xalqı nə qədər məruz qalsa da, heç zaman azadlıq ideyasından vaz keçməyib. Lakin rus əsgərlərinin kəndləri yandırması, əhalini kütləvi şəkildə qətlə yetirməsi, dini obyektləri təhqir etməsi bu müqaviməti susdurmağa çalışdı. 100 mindən çox gürcünün bu üsyanlarda və cəza tədbirlərində öldürüldüyü tarixi mənbələrdə qeyd olunur.

Ruslaşdırma, Deportasiyalar və Etnik Təmizləmə

1801-1867-ci illərdə Rus imperiyası Gürcüstandakı bütün qalaları, qüllələri, şəhər divarlarını sökdü. Bu hərbi qərar yalnız təhlükəsizlik deyil, simvolik yaddaşın silinməsi məqsədi daşıyırdı. Gürcü şəhərlərinin tarixi siması ruslaşdırılırdı. Bütün bu proses rus şovinizminin mədəni forması idi. Məktəblər, o cümlədən Tiflisdəki ilahiyyat seminariyası tamamilə ruslaşdırıldı  . 1886-cı ildə seminariyada qalmaqal baş verdi, onun rektoru Çudietski gürcü dilini itlərin dili kimi təsvir etdi və qəzəblənmiş seminariya işçisi tərəfindən öldürüldü. Gürcüstanın mənəvi eksarxının dəfn mərasimi zamanı Pavel bütün gürcü xalqını lənətlənmiş kimi təsvir etdi, bu da öz növbəsində Tiflis qubernatorluğunun zadəganlarının marşalı Dmetre Kipianinin etirazına səbəb oldu . Cəza olaraq vəzifəsini itirdi və Stavropola sürgün edildi Bütün hadisənin nəticəsi o vaxta qədər yaxşı gedən Gürcüstan-Rusiya münasibətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsi oldu. Hökumət dairələrində Gürcüstana qarşı siyasəti yumşaltmaq üçün səslənən səslərə baxmayaraq, ruslaşdırma kursu saxlanıldı . Bu ideyalar XX əsrdə Sovet rejimi dövründə reallaşmasa da 1924–1941-ci illərdə Gürcüstanda həyata keçirilən siyasi repressiyalar nəticəsində onminlərlə insan ölürüldü və sürgün edildi.  Bu deportasiyalar, Stalinin “böyük təmizləmə” kampaniyasının bir hissəsi olmaqla yanaşı, həm də etnik və milli kimliyi məhv etmə planının parçası idi.

1989-cu ilin 9 aprelində Tbilisidə gənclərin və ziyalıların keçirdiyi dinc mitinq Sovet ordusu tərəfindən amansızcasına dağıdıldı. 20 nəfər öldürüldü, yüzlərlə insan sinir qazından zəhərləndi. Bu hadisə təkcə Sovet totalitarizminin deyil, rus şovinizminin müasir dövrdə də necə barıt qoxuduğunu göstərdi. Etiraz edənlərin əsas tələbi azadlıq və Rusiya əsarətindən qurtuluş idi.

1990-cı illər və 2008: Yeni Formalı İşğallar

1992–1993-cü illərdə Rusiyanın dəstəklədiyi Abxaziya və Cənubi Osetiya separatçıları Gürcüstanda yeni faciələrə yol açdı. 30 min gürcü öldürüldü, 250 min nəfər öz torpağından didərgin düşdü. Rusiya açıq şəkildə separatizmi dəstəkləyərək Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü pozdu. 2008-ci ildə isə Rusiya Federasiyası Gürcüstana qarşı hərbi təcavüz etdi. Münaqişə nəticəsində 174 mülki şəxs, 224 gürcü əsgəri həlak oldu. Rusiya bu hücumlarla beynəlxalq hüququ pozmaqla yanaşı, Cənubi Qafqazda hegemonluğunu hərbi güclə bərpa etməyə çalışdı.

İki əsrdir ki, Gürcü xalqı rus imperiya şovinizminin bütün vəhşi formalarına məruz qalıb. Bu şovinizm əvvəlcə siyasi-monarxik, sonra dini-mədəni, daha sonra isə sovet-totalitar formalarda özünü göstərib. Müasir dövrdə isə bu, neoimperializm adı ilə maskalanır. Gürcüstanın başına gətirilənlər təkcə bu xalqın deyil, Qafqazın ümumi ağrısıdır. Rus şovinizmi yalnız keçmişdə qalmayıb, bu gün də fərqli formalarda mövcuddur. Ona qarşı mübarizə tarixi yaddaşın qorunması, ədalətin təntənəsi və gələcək nəsillərin milli kimliyinin müdafiəsidir.

Günay Hüseyn Əsgərli