Son xəbərlər:

1799-cu ildə Suvorov Alpları niyə aşmışdı? - Rusiyanın köləlik naminə qanlı savaşları

Reportaj10 yanvar 2026 11:21

Bu esse, Rusiya tarixinin son iki əsrlik dövrünə kritik bir baxış bucağı təqdim edən dərin siyasi-tarixi analizdir. Müəlliflər Aleksandr və Olqa Belyayevski, Rusiyanın həm imperiya, həm sovet dövrü, həm də bu gün xarici ölkələrdəki azadlıq hərəkatlarını boğmaq siyasətini mənəvi və məntiqi cəhətdən sorğulayırlar.

Mətn Rusiyanın XVIII əsrin sonundan başlayaraq bu günə kimi Avropada yaranan demokratik və azadlıq meyllərinə qarşı apardığı sistemli mübarizədən bəhs edir. Müəlliflər iddia edirlər ki, Rusiya öz daxili problemlərini həll etmək əvəzinə, tarixi enerjisini başqa xalqların azadlıq arzularını məhv etməyə sərf edib.

Qaynarinfo həmin esseni təqdim edir:

...Görəsən Rusiya feldmarşalı Aleksandr Suvorov 20 min əsgərlə Alplardan keçib İsveçrəyə niyə getmişdi?

Məqsəd — İsveçrəni inqilabçı fransız qoşunlarından təmizləmək və sonra Parisə doğru irəliləmək idi. Çünki Paris inqilabın ürəyi, azadlıq, bərabərlik, qardaşlıq elan edən və krallara ölüm hökmü oxuyan şəhər idi.

Məqsəd — inqilabı boğmaq, Fransanı ram etmək, insanları əvvəlki hüquqsuzluğa sürükləmək, köhnə nizamı bərpa etmək idi.

Moskvadan İsveçrəyə qədər 2 min kilometrdən çox, Parisə isə ondan da artıq məsafə var. Rus piyadası bütün Avropanı piyada keçirdi ki, Toskana çöllərində köləlik naminə həlak olsun və monarxiyanın, təhkimçilik hüququnun, türmələrin və senzuranın şərəfinə Alp uçurumlarına yuvarlansın.

1830-cu ildə Belçika üsyan etdi və Hollandiyadan ayrıldı.

Çar I Nikolay manifest verərək Belçikanı üsyanına görə, Sankt-Peterburqdan icazə almadan ayrıldığına görə, öz kralını qovduğuna və nizamı pozduğuna görə, konstitusiya, insan haqları və azadlıq haqqında düşüncələrinə görə təhdid etdi. Artıq Belçika inqilabını boğmaq üçün qoşunlar toplanırdı, lakin məhz bu vaxt polyaklar üsyan qaldırdı və Belçika yaddan çıxdı.

Polyaklar üç dəfə — 1794, 1830 və 1863-cü illərdə aşkar dərəcədə güclü düşmənə qarşı üsyan etdilər; Şərqdən gələn yüz minlik və iki yüz minlik ordularla döyüşə girdilər, partizan müharibəsi apardılar, yüzlərlə, minlərlə şəhid verdilər, müstəqil Polşa, azadlıq və konstitusiya arzuladılar. Üsyanlar darmadağın edildikdən sonra isə mərhələli şəkildə Sibirə ömürlük sürgünə göndərildilər.

İmperiya üç dəfə polyak üsyanlarını yatırtdı, polyakların beynindən müstəqillik fikrini qazıyıb çıxarmağa çalışdı, asdı və türmələrə saldı, professorları və şairləri mühacirətə qovdu, bütün gövdəsi ilə üzərlərinə çökərək öz bildiyində israr etdi: Polşa Rusiyanın ayrılmaz hissəsidir və o, azad olmayacaq!

Lakin bugünkü gündən baxanda görürük ki, Polşanı məcbur etmək üçün əsrlərlə çəkilən bu inadkar əmək mənasız imiş. Tarixin hansı istiqamətə getdiyini anlamağa ağıl və fəhm çatmadı. Sadəcə minlərlə insanı nahaq yerə məhv etdilər.

Budapeştin mərkəzində general Bemin heykəli ucalır. 1848-ci ildə Macar inqilabı zamanı polyak Bem macar qoşunlarına komandanlıq edirdi. Lakin Rusiya polyak üsyanlarını Prussiya ilə birlikdə, kimin hansı nahiyədə güllələyəcəyini və asacağını qabaqcadan müəyyən edərək necə boğurdusa, macar inqilabını da Avstriya ilə birlikdə eləcə boğdu. Adam elə bilir ki, bizə nə var Macarıstandan, qoy necə istəyir yaşasın! Amma yox, insanlara istədikləri kimi yaşamağa icazə vermək olmaz — və buna görə də bura, Macarıstana, Transilvaniyaya rus ordusu yüzlərlə verst yolu piyada gəlirdi ki, insanları boğsun, dağıtsın, ram etsin və nifrət etdikləri, dözmək istəmədikləri hakimiyyətin altına geri qaytarsın.

XVIII əsrin sonundan başlayaraq Rusiyanın vəzifəsi məhz bu idi — Avropanın jandarmı. O, İtaliyaya korpuslar, Macarıstana diviziyalar göndərir, Londonda Herseni izləyir, Fransa və Avstriyada rusiyalı siyasi mühacirlərin ovuna çıxırdı. Parisə parislilərin başından yakobin papaqlarını qoparmağa, onları köhnə nizamın adına and içdirməyə gedirdi, amma axırda gəlib İpatyev evinin zirzəmisinə çıxdı.

İncildə insanlardan qovulan cinlər donuzlara dolur, qorxu filmlərində isə monstr öldürülmüş bədəndən yeni, sağlam bədənə sıçrayır. Beləcə, imperialist təkəbbürü və imperialist sadizmi Rusiya imperiyasından sovet respublikasına keçdi. İndi artıq azadlıq naminə jandarmı öldürənlər özləri jandarma çevrildilər. Və yenə də ümumi Avropa casusu işğal olunmuş Avropada ən kiçik təravətli meh əsintisini belə təqib edərək bədgüman baxışlarla süzürdü. Yenə də ordular ağır-ağır yerindən tərpənir və boğmağa gedirdi.

1953-cü ildə küçələrə çıxan Berlin fəhlələrinə qarşı tanklar.

1956-cı ildə Budapeştdəki üsyançılara qarşı.

1968-ci il Praqa baharına qarşı.

Hər şey olduğu kimi qalırdı, sadəcə söz örtüyü və təbliğat qabığı fərqli idi. Rusiya yenə də Şərqdən gələn sağalmaz bir monstr kimi polyakların, almanların, çexoslovakların azadlığa, demokratiyaya, çoxpartiyalılığa və senzurasızlığa olan meyillərinin üzərinə atılıb onları boğur, yenə öldürür və sürgün edir, dindirir və həbs edirdi.

Və yenə də korluq var idi, sadəcə gözlərdəki imperiya pərdəsini sovet pərdəsi əvəz etmişdi. Əvvəllər Romanovlar necə idisə, indi də baş katiblər dayandıra bilməyəcəkləri zamanın hara getdiyini hiss etmir, görmür və anlamırdılar.

Ölü baxışları ilə Avropanı süzərkən hər yerdə yaşamaq istəyən həyatı, azadlıq xəyalları quran tələbələri, həmkarlar ittifaqı arzulayan fəhlələri, senzuraya nifrət edən yazıçıları, işğala etiraz edən nümayişçiləri görürdülər.

Və bir dəfə də olsun onların daşlaşmış beyinlərində belə bir sual yaranmadı: "Biz bütün bunları niyə edirik? Niyə başqalarının işinə qarışırıq və insanlara onların nifrət etdiyi şeyi zorla qəbul etdiririk? Ölkənin gücünü və tarixi zamanını onsuz da boğulması mümkün olmayan bir şeyi boğmağa niyə sərf edirik? Məgər bizim Rusiyada — yoxsul, boşalan, qanı sorulmuş Rusiyada — görüləsi işimiz yoxdur?.."

Alpər