ELMİN VƏ HUMANİZMİN VƏHDƏTİ – AKADEMİK ZƏRİFƏ ƏLİYEVA

Cəmiyyət13 aprel 2026 12:46

Tarixdə elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti yüksək səslə deyil, dərin məna ilə yadda qalır. Belə insanlar öz izlərini şan-şöhrət ardınca qaçaraq deyil, gördükləri faydalı işlər, insanlara verdikləri dəyər və cəmiyyətə bəxş etdikləri töhfələrlə qoyurlar. Akademik Zərifə Əliyeva da məhz bu qəbildən olan nadir simalardandır. Onun həyatı və fəaliyyəti yalnız bir alim bioqrafiyası deyil, eyni zamanda insanlara xidmət fəlsəfəsinin canlı təcəssümüdür.

XX əsrin ikinci yarısında Azərbaycan tibb elminin, xüsusilə oftalmologiya sahəsinin inkişafında Zərifə Əliyevanın rolu danılmazdır. O, göz xəstəliklərinin öyrənilməsi istiqamətində fundamental tədqiqatlar apararaq bu sahəyə yeni elmi baxışlar gətirmişdir. Xüsusilə peşə fəaliyyəti ilə əlaqədar yaranan göz xəstəliklərinin araşdırılması, onların profilaktikası və müalicəsi istiqamətində irəli sürdüyü konsepsiyalar öz dövrü üçün mühüm yenilik idi. Uzun illər Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda çalışan alim bu sahədə həm nəzəri, həm də praktik yeniliklərin tətbiqinə nail olmuşdur.

Zərifə Əliyeva oftalmologiyanı yalnız tibbi bir ixtisas kimi deyil, daha geniş – insan həyatının keyfiyyətini müəyyən edən mühüm sahə kimi qəbul edirdi. Onun yanaşmasında göz sağlamlığı təkcə fiziki deyil, həm də sosial rifahın ayrılmaz hissəsi idi. Bu səbəbdən alim öz tədqiqatlarını laboratoriya çərçivəsində məhdudlaşdırmır, onları istehsalat mühitinə, real həyat şəraitinə tətbiq etməyə çalışırdı. Xüsusilə sənaye sahəsində çalışan insanların göz sağlamlığı ilə bağlı problemlərə diqqət yetirməsi onu digər tədqiqatçılardan fərqləndirən əsas cəhətlərdən biri idi.

Onun elmi fəaliyyəti təkcə ölkə daxilində deyil, beynəlxalq müstəvidə də tanınmışdır. Zərifə Əliyevanın əsərləri xarici elmi jurnallarda dərc olunmuş, müxtəlif beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda təqdim edilmişdir. Bu isə Azərbaycan oftalmologiyasının dünya elminə inteqrasiyasında mühüm rol oynamışdır.

Alimin tədqiqat istiqamətlərindən biri də göz xəstəliklərinin erkən mərhələdə aşkar olunmasına yönəlmiş metodların hazırlanması idi. Onun rəhbərliyi ilə aparılan elmi işlər nəticəsində cərrahi müdaxilələrdən sonra yaranan ağırlaşmaların qarşısının alınması və müalicə prosesinin effektivliyinin artırılması sahəsində əhəmiyyətli nəticələr əldə edilmişdir.

Zərifə Əliyeva yalnız tədqiqatçı kimi deyil, həm də güclü elmi məktəb yaradan alim kimi tanınır. Onun rəhbərliyi altında onlarla namizədlik və doktorluq dissertasiyası müdafiə olunmuş, yeni nəsil oftalmoloqlar yetişmişdir. Bu məktəbin davamçıları bu gün də həm elmi fəaliyyət, həm də klinik praktika sahəsində uğurla çalışırlar.

Alimin irsi yalnız elmi nəticələrlə məhdudlaşmır. O, oftalmologiyada müasir texnologiyaların tətbiqi, diaqnostika və profilaktika sahəsində yeniliklərin yayılması istiqamətində də mühüm addımlar atmışdır. Onun elmi məqalələri, monoqrafiyaları və dərs vəsaitləri bu gün də mütəxəssislər üçün etibarlı mənbə kimi istifadə olunur. Eyni zamanda, yetişdirdiyi mütəxəssislər yalnız peşəkar bilikləri ilə deyil, həm də humanist yanaşmaları ilə seçilirlər.

İctimai həyatda da Zərifə Əliyeva özünəməxsus mövqeyi ilə seçilmişdir. O, yüksək tribuna çıxışlarından daha çox, əməli fəaliyyəti və davranışı ilə cəmiyyətə nümunə olmuşdur. Onun timsalında Azərbaycan qadınının həm elm sahəsində uğur qazanmasının, həm də ailə dəyərlərinə sadiq qalmasının mümkün olduğu bir daha təsdiqlənmişdir.

Pedaqoji fəaliyyət sahəsində də alim böyük töhfələr vermişdir. O, tələbələrə yalnız nəzəri biliklər aşılamaqla kifayətlənmir, eyni zamanda onlarda məsuliyyət, insanpərvərlik və peşə etikası kimi keyfiyyətləri formalaşdırmağa çalışırdı. Onun dərsləri gələcək həkimlərin yalnız savadlı deyil, həm də vicdanlı mütəxəssis kimi yetişməsinə xidmət edirdi.

Zərifə Əliyeva 150-yə yaxın elmi əsərin, çoxsaylı monoqrafiyaların və dərs vəsaitlərinin müəllifi olmuşdur. Onun “Cərrahi əməliyyatlardan sonra gözün iltihabi fəsadları” və “Peşə amillərinin təsiri ilə yaranan göz xəstəlikləri” kimi əsərləri oftalmologiya sahəsində mühüm elmi mənbələr kimi qəbul edilir. Bu əsərlər uzun illərdir ki, həm tələbələr, həm də praktiki həkimlər üçün əsas istinad mənbələrindən biri olaraq qalır.

Alimin ictimai fəaliyyəti də diqqətəlayiq olmuşdur. O, müxtəlif elmi və ictimai təşkilatlarda təmsil olunmuş, maarifçilik işinə xüsusi önəm vermişdir. Əhalinin sağlamlıq mədəniyyətinin yüksəldilməsi, xüsusilə qadınların tibb sahəsində fəallığının artırılması istiqamətində göstərdiyi fəaliyyət geniş rəğbətlə qarşılanmışdır.

Akademik Zərifə Əliyevanın həyatı bir daha sübut edir ki, elm və insanlıq bir-birindən ayrılmaz anlayışlardır. Onun fəaliyyəti göstərir ki, yüksək intellekt, peşəkarlıq və mərhəmət bir arada mövcud olduqda, cəmiyyət üçün həqiqətən dəyərli nəticələr əldə etmək mümkündür.

Bu gün onun adı yalnız tarix səhifələrində deyil, həm də davam edən elmi ənənələrdə, yetişən mütəxəssislərdə və insanların sağlam həyatında yaşayır. Akademik Zərifə Əliyevanın irsi zaman keçdikcə daha da dəyər qazanır və gələcək nəsillər üçün örnək olaraq qalır.

Azər ALLAHVERƏNOV,

Milli Məclisin deputatı