İraqın yeni kürd prezidenti – Nizar Amidi KİMDİR? /DOSYE

İraqın siyasi tarixində yeni bir səhifə açıldı. Bağdadda, parlamentin gərgin keçən səsvermə marafonunda Kürdüstan Vətənpərvərlər İttifaqının (KVİ) rəsmi namizədi Nizar Amidi ölkənin yeni, sayca 6-cı prezidenti seçildi. 2003-cü ildən bəri formalaşmış siyasi ənənəyə sadiq qalan İraq parlamenti, dövlətin ən yüksək kürsüsünü bir daha kürd milliyyətindən olan təcrübəli bir dövlət xadiminə etibar etdi. Nizar Amidi sadəcə bir siyasətçi deyil, o, İraqın müasir dövlət quruculuğu prosesinin daxilindən yetişmiş, bütün siyasi krizisləri dərindən bilən və hər zaman “uzlaşma adamı” kimi tanınan strateji bir fiqurdur.

Nizar Amidinin prezidentlik yolu heç də asan keçməyib. Seçkilərin ikinci turunda 249 deputatın səsvermədə iştirak etməsi və Amidinin 227 səs kimi mütləq çoxluqla qələbə qazanması onun həm kürd blokları, həm də ölkənin şiə və sünni siyasi dairələri arasında nə dərəcədə böyük etimada sahib olduğunun göstəricisidir. Onun əsas rəqibi olan “Kürd İslam İttifaqı”nın namizədi Müsənna Əmin isə bu gərgin yarışda geridə qalaraq Amidinin liderliyini qəbul etməli olub.

Gənclik illərindən dövlət idarəçiliyinə: Nizar Amidinin həyat yolu

Nizar Amidi 1968-ci ildə İraqın Duhok şəhərində anadan olub. Milliyyətcə kürd olan Amidi, təhsilə və elmə xüsusi önəm verən bir mühitdə böyüyüb. O, ali təhsilini mühəndislik ixtisası üzrə tamamlasa da, həyatının ilk illərində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. 1990-cı illərdə fizika müəllimi kimi fəaliyyət göstərən gənc Amidi, eyni zamanda İraqdakı siyasi proseslərdən kənarda qalmayıb. O, Cəlal Talabani tərəfindən əsası qoyulan Kürdüstan Vətənpərvərlər İttifaqına (KVİ) üzv olaraq, bölgənin gələcəyi naminə siyasi mübarizəyə qoşulub.

Amidinin siyasi yüksəlişi onun İraqın paytaxtı Bağdadda partiyanın maraqlarını müdafiə etməsi ilə başlayıb. O, uzun illər KVİ-nin Bağdaddakı ofisinə rəhbərlik edib və bu müddət ərzində mərkəzi hökumətlə Ərbil arasında yaranan ən çətin düyünlərin açılmasında iştirak edib. Onun soyuqqanlılığı və diplomatik manevr qabiliyyəti qısa zamanda İraqın ali rəhbərliyinin diqqətini çəkib.

Dövlət başçılarının ən yaxın sirdaşı: Kölgə rəhbərlikdən nazir kürsüsünə

Nizar Amidini digər namizədlərdən fərqləndirən əsas cəhət onun dövlət aparatının işləmə mexanizmini mükəmməl bilməsidir. O, 2005-ci ildən bəri İraqın demək olar ki, bütün prezidentlərinin ən yaxın komandasında yer alıb. Budur onun zəngin karyera xronologiyası:

• 2005–2008: İraqın ilk kürd prezidenti, əfsanəvi lider Cəlal Talabaninin şəxsi katibi;

• 2008–2014: Yenə də Cəlal Talabani administrasiyasında Prezident Aparatının rəhbəri;

• 2014–2018: Prezident Fuad Məsumun Administrasiya rəhbəri;

• 2018–2022: Prezident Bərhəm Salehin dövründə dövlət idarəçiliyində mühüm strateji vəzifələr;

• 2022: Prezident Əbdüllətif Rəşidin fəaliyyətinin ilk aylarında onun komandasında aparıcı rol;

• 2022–2024: Məhəmməd Şiya əl-Sudani hökumətində İraqın Ekologiya Naziri.

Nizar Amidi nazir postunda olduğu müddətdə İraqın iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəsi və su ehtiyatlarının idarə olunması kimi regional və qlobal əhəmiyyətli məsələlərdə beynəlxalq tərəfdaşlarla uğurlu əməkdaşlıq qurub. 2024-cü ilin oktyabrında isə o, öz partiyasının rəsmi prezident namizədi kimi irəli sürüldüyü üçün nazir vəzifəsindən istefa verərək bütün diqqətini siyasi mübarizəyə yönəldib.

Yeni dövrün hədəfləri: İraqı nə gözləyir?

Nizar Amidinin prezident seçilməsi həm də İraq daxilindəki kürd partiyaları – Kürdüstan Demokrat Partiyası (KDP) və Kürdüstan Vətənpərvərlər İttifaqı (KVİ) arasında uzun müddətdir davam edən rəqabətin bir növ konsensusla nəticələnməsi kimi də yozulur. Kürd, ərəb və ingilis dillərini akademik səviyyədə bilən Amidinin əsas missiyası İraqın daxili sabitliyini qorumaq, ölkənin beynəlxalq nüfuzunu artırmaq və xüsusilə ABŞ-İran gərginliyinin kölgəsində qalan Bağdadın balanslı xarici siyasətini davam etdirmək olacaq.

Onun dövründə İraqın regional güc mərkəzinə çevrilməsi və iqtisadi islahatların sürətləndirilməsi prioritet istiqamətlər kimi qeyd olunur. Nizar Amidi artıq “kölgə”dən çıxaraq, ölkənin rəsmi birinci şəxsi kimi İraqın gələcək taleyini müəyyən edəcək qərarların müəllifi olacaq.//Nocomment.az